Kadîm Olan Yalnız Allah'tır

M. Fethullah Gülen · Vaaz · 21 Şubat 1975 · Manisa Muradiye Camii · "Tevhid Delilleri" serisinin ikinci vaazı

Geçen hafta Hocaefendi hidayete mâni olan hastalıkları anlatmıştı. Bu vaazda onları kısaca hatırlatıp asıl meseleye geçiyor: Allah'ın varlığına ve birliğine şahitlik eden dört küllî delil ve bunların ilki olan hudus (var oluş) delili. Hararet kanunu, atomun etrafında dönen elektronlar ve güneşin her saniye kaybettiği kütle aynı şeyi gösteriyor: Madde ezelî değildir; kadîm olan yalnız Allah'tır. Vaaz, "Allah'ı kim yarattı?" sorusuna kitap, hatip, ayak ve tren vagonları misalleriyle verilen cevapla biter.

Bu yazı yukarıdaki videoyu bölüm bölüm izliyor. Görünen metin hatibin anlattığıdır. İlmî açıklamalar, 1975 rakamlarının bugünkü değerleri, düzeltilecek bilgiler, misallerin mantık incelemesi, güncel ilimle alternatif deliller, Risale-i Nur karşılıkları ve kaynak notları açılır kutulardadır; bunlar hatibin sözü değildir. Kaydın başındaki açılış duaları ile sondaki dua videoya alınmamış, bu yazıda kutu içinde verilmiştir.

I — Hidayete mâni hastalıklar

Kibirli kalbe hak anlatılmaz

Hocaefendi, sıfatlarıyla ve isimleriyle Allah'ı anlatacağı derslere girmeden önce geçen haftanın dersini hatırlatıyor: "Cehalet, insanın küfre itici bir sebeptir. Gaflet insanı küfre itici bir sebeptir. Böbürlenme, kibirlenme insanı küfre itici bir sebeptir. Hevâ ve inhiraf insanı küfre itici bir sebeptir dedik." Allah'ın diktiği bütün ağaçların başına bir arı gibi konup kalbe marifet hüzmeleriyle dönebilmek, bu hastalıkların kalpten atılmasına bağlıdır.

"Bir kalp kibir içindeyse, böbürleniyorsa ona Allah'ın Resûlü, ona Hazreti Mûsâ dahi gelse hak ve hakikati anlatsa karşısında Firavun olacaktır, Ebû Cehil olacaktır, hakkı dinlemeyecektir." Hakkın dinlenmemesi ne hakkın mantıksızlığına ne de anlatanın yetersizliğine verilebilir: "Hak daima aziz ve daima kıymetlidir." Çok devirlerde asıl engel, kalplerin kibir ve gururla dolu oluşu olmuştur. Bu yüzden hakkı anlatan vazgeçmeyecek, kabul görmese de ümitsizliğe düşmeyecektir. Dinlediği hâlde kalbinde bir nur hüzmesi hâsıl olmayan kişi de "bu beni tatmin edemedi" demeden önce kalbindeki kibri atmalıdır: "Bu Allah'ın kanunudur."

II — A'râf 7:146

Kibir gözü perdeler

Hocaefendi A'râf sûresinin 146. âyetini okur. Suat Yıldırım mealiyle: "Dünyada haksız yere büyüklük taslayanları, âyetlerimi gereği gibi anlamaktan uzaklaştırırım. O kibirlenenler her türlü mûcizeyi bile görseler yine de onlara iman etmezler. Doğru yolu görseler o yolu tutmazlar. Ama sapıklık yolunu görseler o yola girerler. Öyle! Çünkü onlar âyetlerimizi yalan saymayı âdet haline getirmiş ve onlardan gafil olagelmişlerdir." (A'râf 7:146)

Hatibin açıklamasıyla: Allah gökte ve yerde yazdığı âyetleri, varlığına delâlet eden nişanları kibirli kimselerin gözüne perde yapar. "Bütün kâinat ayet kesilse, tarrakalarla Allah dese, insan mahiyetiyle Allah dese, onlar yine inanmayacaklar." Doğru yolu görseler tutmazlar; şeytana ait bir yol gösterildi mi hemen benimserler. Âyetin ruhundan çıkan mana şudur: "İnsanın kalbinde kendini beğenme hastalığı olursa, kibir olursa, siz ona ne kadar delil getirirseniz getiriniz, getirdiğiniz deliller, ters yüz olacak, yüzünüze çarpılacak ve onun kalbinde en ufak marifet hüzmesi marifet reşhası hasıl olmayacak."

III — Zulüm ve kizb

Ebû Cehiller de olacak, Ebû Bekirler de

Zulme ve kizbe sapanlar, yani başkalarına ve hukukullaha tecavüz edenler, kâinata ve kendi nefislerine karşı yalan söyleyenler, iki türlü hayat yaşayanlar da hidayetten mahrumdur. Hatip iki âyet okur; Suat Yıldırım mealiyle: "...Zaten Allah zalimleri hidayet etmez, emellerine kavuşturmaz." (Bakara 2:258) ve "...Allah yalancılığı, nankörlük ve kâfirliği huy edinenleri hidâyet etmez, emellerine kavuşturmaz." (Zümer 39:3). Hatibin ifadesiyle: "Allah isteyeni hidayet eder. Fakat zalim hidayet hakkını kaybetmiştir."

Yalanın çeşitleri vardır: Allah'ı inkâr şeklinde kâinata karşı yalan, faraziyelere ve hipotezlere saplanma yalanı, hakikate yanaşmama yalanı, kalbinden daima kaçma yalanı. "Bu mahiyette insana âb-ı hayat gibi imanı şerbet diye takdim etsen zehir diye senin yüzüne çarpacaktır." Yine de ümitsizlik yoktur: "Ebû Cehiller de olacak, Ebû Bekirler de olacak. Ama biz ümitsizliğe düşmeden Cenâb-ı Hakk'ın tevfikini dileyerek anlatmaya devam edeceğiz."

IV — Gaflet

Ayaktayken, otururken, yatarken

Gaflet, insana hadiseleri ters değerlendirtir; onların asıl mahiyetini ve manasını görmesine engel olur. Onun için Kur'an hadiseleri insanın önüne kitap gibi serer ve tefekküre davet eder. Hatip Âl-i İmrân sûresinin 190-191. âyetlerini okur. Suat Yıldırım mealiyle: "Muhakkak göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün birbiri ardınca gelip sürelerinin uzayıp kısalmasında düşünen insanlar için elbette birçok deliller vardır. Onlar ki Allah'ı gâh ayakta divan durarak, gâh oturarak, gâh yanları üzere zikreder, göklerin ve yerin yaratılışı hakkında düşünür ve derler ki: 'Ey Yüce Rabbimiz! Sen bunları gayesiz, boşuna yaratmadın. Seni bu gibi noksanlardan tenzih ederiz. Sen bizi o ateş azabından koru!'" (Âl-i İmrân 3:190-191)

Hatibin açıklamasıyla: Mü'minler ayaktayken, gezerken karşılarına çıkan her hadisenin ardında Allah'a ait deliller arar; otururken "Beni oturtan Allah'tır. Şu mafsalları oturmaya müsait yaratan Allah'tır." der; yatarken istirahati düşünür. Sonunda "Her şey mâlâmâl hikmetle dolu" derler. "Ama gafletteki ne yatmanın manasını anlar, ne kalkmanın manasını anlar, ne gezmenin manasını anlar." Yûsuf sûresi de aynı hâli anlatır; Suat Yıldırım mealiyle: "Göklerde ve yerde Allah'ın varlığını, birliğini, kudretini gösteren nice deliller vardır ki, insanlar yanından geçip gittikleri halde yüzlerini çevirdiklerinden farkına varmazlar." (Yûsuf 12:105). Ay hareket ederken, güneş doğarken, otlar yeşerirken, kuşlar bülbülvâri öterken "her şey Allah diyor, sana Allah'ı anlatayım diyor ama fakat o bütün bunlara uğruyor, bütün bu âyetlerden nazarını çeviriyor".

V — Cürüm ve kalpteki pas

Günah kalbi paslandırır

Cürme dalmak, masiyetten kendini alamamak da hidayete engeldir. Hatibe göre kâfirler bu ince noktayı keşfettikleri için insanlara cürüm işleyebilecekleri zemini hazırlamış, hususiyle gençlerin heyecan ve heveslerini tahrik etmiştir. Hatip iki âyet okur; Suat Yıldırım mealiyle: "Biz böylece o inkâr ve alayı suçluların kalplerine sokarız. Geçmiş ümmetlerin başlarına gelen felaketler ibret teşkil ettiği halde yine de onlar iman etmezler." (Hicr 15:12-13) ve "Hayır! Gerçek öyle değil! Onların yapageldikleri kötü işler, gitgide kalplerini paslandırmıştır." (Mutaffifîn 83:14)

Hatibin açıklamasıyla: "Kazandıklarından ötürü kalplerinde yara ve bere vardır, paslar vardır, hak geldiği zaman makes bulamayacak, hüsnü kabul görmeyecek, Allah anlatılacak fakat onda inşirah ve ürperti olmayacak". Cürüm imkânlarının sokaklara serildiği bir devirde Hocaefendi cemaati el kaldırıp dua etmeye çağırır: "Kalplerimizi iman ve Kur'ân hakikatlarını anlamaya müheyyâ kılsın."

VI — Dört küllî delil

Kâinat, Kur'an, Peygamber, vicdan

Hocaefendi asıl meseleye geçmeden bir not düşer: Mesele his ve heyecanı okşamaktan çok "tamamen akla ve kalbe hitap ettiğinden" belki ağır gelecektir. Fakat: "Her yerde Allah kendini anlatıyor." Kulağın şuraya, burnun buraya konmasından semanın yıldızlarla yıldızlanmasına, zeminin ağaçlarla, otlarla donatılmasına kadar her şeyle. "Öyleyse kâinatta en büyük hakikat Allah'ın anlatılması ve insanlar için en büyük hakikat Allah'ı anlamalardır."

Bu delillerin hepsini anlatmak seneler sürer: "Çünkü her hadise başlı başına bir kitaptır." Hocaefendi küllî delillerden dördünü sıralar. Birincisi: "Allah'ı bize anlatan bir Allah'ın kudretiyle iradesiyle yazdığı gözümüze nazarımıza arz ettiği kâinat kitabıdır." İkinci şahit o kitabın tercümesi ve tercümanı olan Kur'an; üçüncü şahit, tercümana tercüman olan ve kâinatın yüzü suyu hürmetine yaratıldığı Hz. Muhammed (aleyhissalâtü vesselâm); dördüncü şahit ise "İnsanı aldatmayan, yanıltmayan, dalalet içinde bulunduğu zaman dahi ebed ebed dedirten" vicdandır.

VII — Âfâk ve enfüs

"Sizin konuşmanız gibi haktır"

Hatip Zâriyât sûresini okur. Suat Yıldırım mealiyle: "Kesin inanmak isteyenler için yeryüzünde birçok deliller vardır. Bizzat kendi varlıklarınızda da böyle deliller vardır. Hâlâ görmeyecek misiniz? Gökte de hem rızkınız (rızkınızın vesileleri), hem de size vâd olunan cennet vardır." (Zâriyât 51:20-22). Ve sorar: "Aynanın karşısında hiç simanıza bakmadınız mı? Kendi mahiyetinizi hiç düşünmediniz mi?" "Büyük alemle küçük alem arasında bir tek ayette münasebet kuruluyor." Rızık da semadan gelir: denizlerin buharlaşması, yağmurun yağması, rüzgârın esmesi Allah'ın emriyle olur; vaad edilen cennet de semadadır.

Ardından yemin âyeti gelir; Suat Yıldırım mealiyle: "Göğün ve yerin Rabbine yemin olsun ki bu vaad, tıpkı sizin konuşmanızın sabit olduğu gibi bir gerçektir." (Zâriyât 51:23). Hocaefendi burada kendi anlayışını söyler: "Tefsirci belki bunu anlamamıştır. Fakat ben şu manayı anlıyorum." Nasıl siz konuşuyorsanız kâinat da âyâtıyla, ağaç, yaprak, meyve ve çekirdekleriyle Allah'ı anlatır: "O konuşmayla bu konuşma arasında esasen fark yoktur. Bu kulağa hitap eder. O da göze hitap eder. İkisi de kafanın hakemliği altında değerlendirilirse kalp laboratuvarında çıkarılacak netice Allah Hâlık'tır. Allah birdir hakikati olacaktır."

VIII — Kur'an ve peygamberler

Hüccetleri kalmasın diye

Kur'an'ın delil oluşuna da yine Kur'an baktırır. Suat Yıldırım mealiyle: "Hem kendilerine okunan bu kitabı indirmemiz onlara kâfi gelmiyor mu? Elbette bunda iman edenler için bir rahmet ve yeterli bir hatırlatma vardır." (Ankebût 29:51). "Bir ümmiden böyle şeyin meydana gelmesine imkân yoktur." Hangi âyeti kurcalansa ifade tarzıyla, belâgatıyla, gaybdan haber vermesiyle, kâinatı mükemmel anlatmasıyla, insan muammasını şerh etmesiyle anlaşılır ki "on dört asır evvel yaşamış ümmînin kitabı olamaz"; göklerin ve yerin yaratıcısının kelamıdır.

Bütün peygamberler, hususiyle Peygamberimiz, Allah'ın varlığına ve birliğine kesin şahittir. Suat Yıldırım mealiyle: "Biz o elçileri rahmetimizin müjdecileri, cezamızın habercileri olarak gönderdik. Ta ki resullerden sonra, artık insanların Allah'a karşı ileri sürebilecekleri bir bahaneleri kalmasın..." (Nisâ 4:165). Peygamberler doğru yolun cennete, eğri yolun cehenneme götürdüğünü haber verdiler; insanlar Allah'ın huzurunda "Göremedik, bilemedik demesinler." diye. Son âyet dördüncü delile, vicdana baktırır: "Öyle olmasaydı, Kur'ân'ı düşünmeleri gerekmez miydi? Yoksa kalplerinin üzerinde üst üste kilitler mi var?" (Muhammed 47:24, Suat Yıldırım meali). Hocaefendi bu delillerin şerhini ileriki cumalara bırakır.

IX — Hudus delili

Sıfatlarıyla muhât, esmâsıyla malûm, zatıyla meçhul

Kâinata ait delillerin birincisi hudus delili, "daha yeni bir dille var oluş delili"dir. Var oluş Allah'ın bir sıfatını, kâinatın süslü ve ziynetli yaratılması başka bir sıfatını, devam edip fena bulması başka bir sıfatını gösterir; onun için her delilin hangi sıfata ve isme baktığına da bakılmalıdır. Allah'ın zâtı ise idrak edilemez: "Allah'ı idrak edememe en büyük idraktir. Hazreti Ebû Bekir'le başlar bu." "Zât-ı Bârî asla anlaşılamaz." Sıfatlar ve isimler hakkında sağlam bir malumat, Allah hakkında sağlam bir kanaat demektir.

Neden bu ağır mesele? "Fakat mümin şeytanın kalbe tereddüt sokacağı bütün delikleri, tereddüdün geleceği bütün pencereleri tıkama mecburiyetindedir." Zira "sen evham olabilirsin, kâinat da evham olabilir. Fakat Zât-ı Bârî olmaz." Gediklerden biri, esbabperestlerin iddiasıdır: Atom enerjiye, enerji atoma dönüşür ve bu bir devr-i daim hâlinde sürüp gider. Böylece "Allah'a verilecek şeyi esbaba dağıtırlar, taksim ederler". Hocaefendi meseleyi cemaate göre avamca anlatacağını, ihtisas sahiplerinin bunu hoş görmesini diler.

X — Kıdem sıfatı, Evvel ismi

Allah vardı, hiçbir şey yoktu

Hudusun arkasından kıdem meselesi çıkar: "kıdem evveli olmama demek". Allah'ın Evvel ismi kıdem sıfatına dayanır ve "kadim olan baki de olur". Atomun kadim olmadığı, sonradan yaratıldığı mikroskopla, elektron şualarıyla, X ışınlarıyla görülür. "Sadece Allah vardı. Hiçbir şey mevcut değildi diyeyim. Allah vardı. Hiçbir şey yoktu."

Bu hakikat kalbe girerse "kıdemi, ezeliyeti Allah'a veririz, maddeyi azl ederiz" ve şu netice çıkar: Allah maddeyi yarattı. "Jeans'in tabiriyle Allah ışığa var ol dedi, ışıkta var oldu". Hocaefendi bunu üç hususla göstereceğini söyler: hararet kanunu, atom çekirdeğinin etrafındaki elektronların hareketi, güneş ve enerjisi.

XI — Birinci delil: hararet kanunu

Her hâdisin bir muhdisi vardır

"Bu kanuna göre madde sonradan yaratılmıştır." "Bir şey yoktan kendi kendine meydana gelmez." Eski kelamcı kürsüsünde şöyle derdi: "Kâinatta her şey hâdistir. Sonradan olmuştur. Her hâdis için bir muhdis vardır." Öyleyse kâinat hâdistir, muhdisi de Allah'tır. "Ama acaba kâinat hakikaten hâdis mi?" Bu kanunun bir adı Karno kanunu, teknik adı termodinamiğin ikinci kanunudur. Hubble'ın gözlemiyle nebulozların kaçtığı, kâinatın genişlediği görüldü; bazı güneşlerin söndüğü, cüceleştiği anlaşıldı. "Bu kanun bugün üniversitelerde sabit, pozitif bir kanun olarak okutulmaktadır." Eddington ve "Meçhul Kâinat"ında Jeans bu kanunun büyük müdafileridir; "Einstein'ın kâinatı anlatması da bu kanunu teyit eder mahiyettedir."

Hocaefendi kanunu avamca anlatır: "Siz bir cismi ateşte, suda kaynatın, ısıtın. O bir ateş parçası hâline geldiği zaman sonra soğuk suya sokuverin." Merkezdeki sıcaklık soğuk çevreye doğru koşar, etraf aynı seviyede ısınır. Kâinat güneşlerle doludur: "Samanyolunun içinde milyonlarca güneş vardır bizim güneş gibi." Eskiden güneşin merkezinde on beş milyon derece hararet olduğu söylenirdi; bazı araştırıcılar yüz kırk milyon derece diyor. Bu hararet merkezden dışa çıkar, radyasyon hâlinde etrafa saçılır ve etraf aynı sıcaklığa gelinceye kadar bu sürer.

XII — Isı dengesi ve ezel

Madde ezelî olsaydı çoktan sönmüş olurdu

"Hararet neşretse ne olur?" Bu iş bütün kâinatta, bütün nebulozlarda olmaktadır. Bir gün her yer aynı derecede enerjiyle dolacak, kâinatta artı eksi kalmayacak: "Eski dille zâid nâkıs yok olacaktır." Potansiyel bir enerji olacak, "Fakat hayat olmayacaktır. Hayat birbirine zıt kutuplarla hâsıl olmaktadır." Güneşler duracak, yıldızlar sönecek, ay düşecek, yeryüzü kavrulup sönecektir.

Bunun Allah'ın kadîm oluşuyla münasebeti şudur: Mü'min Allah'a ezelî der; ezel bir milyar, bir trilyon yıl değildir: "Ezel sonsuz zaman demektir." Madde kadîmdir diyen, mü'minin Allah hakkındaki hükmünü atoma, enerjiye vermektedir. Halbuki "termodinamik kanunu maddenin ezelî olmasına müsaade etmiyor": "Şayet ezelî olsaydı, şimdiye kadar milyon defa milyonca sene evvel çoktan termodinamik kanun olmuş olacaktır." "Şu anda hâlihazırda kâinatın mevcudiyeti, küre-i arzın mevcudiyeti, hayatın mevcudiyeti bu kanun muvacehesinde gösteriyor ki madde sonradan yaratılmış. Ezelî olan Allah'tır."

XIII — İkinci delil: atom ve elektronlar

Elektronlar ya duruyordu ya hareket ediyordu

"Sen de, ben de, bütün kâinat da, şu kürsü de, oradaki minber de, caminin duvarları da Allah'ın aynı taşlarından yapılmıştır." Bu taşlar o kadar küçüktür ki milimetreyi yirmi sıfırlı bir kesirle küçültseniz belki atomun çapına denk gelir. "Eskiler cüz-i lâyetecezzâ diyorlardı." Atomun çekirdeğinde proton ve nötron vardır; etrafında "Arab'ın ihlîlec dediği", çam kozalağı şeklini verebilecek dönüşler yapan elektronlar döner. Hatip hidrojen atomunu misal alır: merkezinde güneş gibi bir proton, bir de nötron.

"Bir şey ya hareket eder ya sakindir. Üçüncü şık yok." Elektronlar durmuş olsaydı pozitif yüklü çekirdek onları çekerdi: "Her atomun çekirdeği tarafından elektronu çekilseydi, küre-i arz bir yumurta kadar kalırdı"; aynı ağırlıkta fakat yumurta kadar. Ne sen olurdun ne hayat. Demek elektronlar hareket ediyor. Fakat: "Şayet bu elektronlar çekirdeğin etrafında ezelden beri dönüp dursalardı, neticede şimdi varacakları yere çoktan varıp gitmişlerdi." "Öyleyse bunların bir başlangıcı vardır." Bu başlangıç için "diyoruz ki Allah atoma 'var ol' dedi, atom da var oldu."

XIV — Üçüncü delil: güneş ve Kayyûm

Allah ocağı, Allah lambası, Allah sobası

"Güneş bir milyon küre-i arzı içine alabilecek kadar muhteşem bir Allah ocağı, Allah lambası, Allah sobasıdır." Çapı dünyanınkinin yüz dokuz katıdır. Her saniye beş yüz altmış dört milyon ton hidrojen helyuma döner ve güneş her saniye kütlesinden dört milyon ton kaybeder: dakikada iki yüz kırk milyon ton, saatte on dört milyar dört yüz milyon ton. Güneş kütlesinden sana enerji, radyasyon gönderir; ot onunla biter, yavru onunla büyür, meyve onunla tatlanır. "Güneş gelmese, ışığı olmasa bitti senin işin."

Madde ezelîdir diyen, bunların evveli yok diyor. Halbuki "bu güneşlerin şayet evveli olmasaydı, şimdiye kadar çoktan bitmişlerdi". Hatibin aktarımıyla bu muammayı çözemeyen Einstein bile "Evren" adlı kitabında güneş için "Parazit gibi bir yerden besleniyor" der. Hocaefendi'nin cevabı: "Güneş Allah'ın Kayyûm ismine dayalı, işte oradan besleniyor. Yoksa şimdiye kadar çoktan sönmüş." Ne güneş, ne dünya, ne enerji, ne madde kadîmdir: "Kadim, ezelî ebedî olan Allah'tır". Hatip bir hesap da yaptırır: Güneş bir milyon küre-i arz büyüklüğünde olsa ve yılda belki birkaç dünya kadar kaybetse, "bir milyon sene sonra bitiverir güneş".

XV — İki buçuk milyon yıllık kafatası

Güneş hayata elverişli tutuluyor

Hocaefendi, "Bilim ve Teknik'in son sayılarından bir tanesinde" iki buçuk milyon yıl önce yaşamış bir insana ait denen bir kafatasının haber verildiğini aktarır ve bundan iki netice çıkarır. Birincisi: "Dünyada en eski yaşamış maymun kafaları dahi bir, bir buçuk milyon seneyi geçmiyor"; maymundan önce insan kafası bulunması "Darvin safsatasının yeri olmadığı mevzuunda bir delil"dir. İkincisi: "İki buçuk milyon sene evvel güneş yeryüzünde bir canlının yaşamasına müsait hâldeymiş."

Güneş her gün bu kadar kaybettiğine göre iki buçuk milyon yıl önceki güneşle bugünkü arasında çok fark olmalıdır; güneş bir gün şemsiye gibi açılacak, sonra büzülüp cüce bir yıldız olacaktır. "Güneşten yirmi misli büyük Sirius yıldızını güneşin yerine koydukları zaman diyorlar ki her şey erir, buhar olur gider." Canlı yüz derece sıcakta yanar, yüz derece soğukta donar: "Demek ki yüz derece dahi değişmemiş". "Her iki keyfiyet de gösteriyor ki güneş ezelî değildir. Güneş ebedî değildir." Hatip teshir âyetini meal olarak anar: Allah yeri, güneşleri ve yıldızları emrinize musahhar kıldı, "Tâ siz de O'nun emrine musahhar olasınız."

XVI — Cevher ve araz; hülâsa

Araz maddeyle kaimdir

Maddecinin itirazı şudur: "Atom yoktu da enerji vardı. Enerji atoma dönüştü. Neticede atom da enerjiye dönüşecek." Hocaefendi'nin cevabı: "Belki hakikaten böyle bir dönüşme vardır. Fakat bu Allah'ın havliyle ve kuvvetiyle" olur; lâ havle ve lâ kuvvete illâ billâh. "Atomu enerji yapan, enerji atom yapan Allah'tır." İkinci boşluk: "Enerji maddeyle kaimdir." Ortada bir cisim olmasa hararetin varlığını hissedecek bir şey olmaz. "Eskiler buna şöyle diyorlardı: Enerji, kuvvet arazdır. Madde cevherdir. Araz maddeyle kaimdir." Öyleyse "kâinatın evvelini enerji düşünmek yine ilmî hakikatlerle mütenakız düşmenin ifadesidir."

Hülâsa: "Bu dersle kâinatın varoluş sırrına baktık." Meseleler zincirleme çok eskilere götürülse de Allah'a dayanmadıkça hiçbir mesele mantık ve ilim karşısında izah edilemez: "Allah atoma 'var ol' dedi veya ışığa 'var ol' dedi, ışık var oldu; işte muammanın halli bu iki cümle içindedir." Hocaefendi dua eder: Allah termodinamiğin, güneş enerjisinin ve elektronların hareketinin arkasında "Ben varım" dediği gibi nefislerimize karşı da "Ben varım" desin, kalplerimizi itminana kavuştursun.

XVII — "Allah'ı kim yarattı?"

İstiâze edin, lâ havle deyin

"Bir safsata daha vardır." Allah Resûlü bu hakikati haber verir: Bir gün biri yan gelip yatacak veya ayağını ayağının üstüne koyacak ve şöyle diyecek: "Şunu Allah yarattı, şunu Allah yarattı, şunu Allah yarattı; Allah'ı kim yarattı, diyecekler." Hocaefendi'ye göre bu, ileride olacak bir hadisenin haberidir: zındıkanın hükümferma, ateizmin hâkim olacağı, şeytanın saltanat kuracağı ve insan suretindeki bazı şeytanların o saltanata tâbi olacağı bir devrin haberi.

Peygamberimizin reçetesi: O hâle gelindiğinde lâ havle ve lâ kuvvete illâ billâh deyin ve Allah'a istiâze edin. "Kâinattaki bütün havl ve kuvvet Allah'la kaimdir. Enerji dediğiniz şey Allah'la kaimdir." Hatip bu sözün kendi devrindeki kullanımını şöyle niteler: "'Allah'ı, haşâ ve kellâ, kim yarattı?' sözü komünistlerin uydurduğu sözdür." Binlerce delil karşısında Allah'ın varlığını inkâr edemedikleri için bu itiraza sığınırlar.

XVIII — Kitap, hatip, ayak ve tren

İmkân bitti, vücub başladı

Kitap misali: Kürsüdeki bir kitabı biraz sonra başka bir yerde görseniz "bu kitabı buradan alıp buraya koyan bir tanesi vardır" dersiniz; çünkü kitap kendi kendine yer değiştiremez, bunu ona vermek "bunda irade, kudret, ilim düşünmek demek". Hatip misali: Hocaefendi'yi önce kürsüde, sonra minberin önünde görseniz yadırgamazsınız: "Dersiniz ki bunun iradesi vardı. Bizatihi muharrikti bu, hareket edendi." Ayak misali: Kafa vücudun, vücut ayakların üzerinde gezer; ayakları gezdiren sorulsa "Ayaklar kendi kendine geziyor." dersiniz. Tren misali: En arkadaki vagonu bir önceki çeker, onu da bir önceki; "Milyon vagon yapabilirsiniz." Kalpte itminan, iş "Bizatihi kendini götüren birine" dayandığında hâsıl olur.

"Biz eşyanın kendi kendine kaim olamadığını anlatıyoruz." "Dedik ki bunların arkasında bunlar gibi olmayan birisi vardır. Yani atom gibi dönüşmeyen, güneş gibi sönmeyen birisi vardır." "Ama kendi kendine intikal edene dayayıncaya kadar bu böyledir, ama fakat bizatihi hareket edene gelince orada her şey bitmiştir." Allah'ı mahluklar sırasına koymak O'nu bilememektir: "Sen O'nun da birisi tarafından yaratıldığını düşünüyorsan, onu kim yarattıysa Allah odur, Celle Celâluhû." "Nerede yaratma zinciri bitecek? İşte orada imkân bitti, vücub başladı diyeceksin." Vaazın son sözleri: "Demek bir varlık var ki O kadimdir. Demek bir varlık var ki O ezelidir. O'nun dışında her şey hâdis ve sonradan da fâni olacaktır."

XIX — Videonun yapılışı

Ses orijinal, görseller kodla

Ses, vaazın 21 Şubat 1975 tarihli orijinal kaydıdır (Çınar Medya); değiştirilmemiştir. Kaydın başındaki açılış duaları (Nûr 24:35 dahil) ile sondaki dua videoya alınmamış, bu yazıda açılır kutularda verilmiştir. Arapça okumaların altyazısında sûre ve âyet numarası parantez içinde verilmiştir.

Konuşmayla eş zamanlı ilerleyen görseller yapay zekâ (Anthropic Claude) ile kodla hazırlanmıştır. Videodaki "Not" kutuları hatibin sözü değildir; kaynak ve güncel bilgi notlarıdır. Bu yazıdaki açılır kutular da (ilmî açıklama, 1975 → bugün, düzeltme, mantık incelemesi, alternatif deliller, Risale-i Nur karşılığı, kaynak notu) hatibin sözü değildir.

Kavramlar

Kaynaklar