Hakka Hikmetle Çağırmak

M. Fethullah Gülen · Cuma hutbesi · 28 Şubat 1975 · "Tevhid Delilleri" serisinin üçüncü hutbesi

Allah insanı, kâinattaki san'atını görsün, alkışlasın ve kendisine kulluk etsin diye yaratmıştır; peygamberler de insana kâinatın ve kendisinin manasını anlatır. Hocaefendi bu hutbede "Rabbinin yoluna hikmetle davet et" âyetinin ne demek olduğunu açıyor ve hikmetle konuşan Allah Resûlü'nün karşısında kaskatı kalplerin nasıl eridiğini iki büyük kumandanın, Hâlid b. Velîd ile Amr b. Âs'ın Müslüman oluşuyla anlatıyor.

Bu yazı yukarıdaki videoyu bölüm bölüm izliyor. Anlatım hutbedeki gibidir; tablolar, Risale-i Nur karşılıkları ve kaynak notları açılır kutulardadır. Videoda ekranın altındaki altın şeritler Risale-i Nur'dan karşılık gelen yerleri, mavi şeritler kaynak ve kelime notlarını gösterir.

I — Yaratılış gayesi

İnsan niçin yaratıldı?

Hutbe şu cümleyle açılıyor: Allah, "dekâik-i san'atını müşahede etmek, onları alkışçı yapmak, onların müşahedesine bir mana vermek için insanları yaratmış." İnsanlar kâinatı bilsinler, kâinatta Allah'ı ve Allah'ın marifetine ait manayı anlasınlar, kendisine kulluk yapsınlar diye.

İnsanın gözü kâinattaki inceliklerin çoğunu göremeyeceği, aklı çok hakikati anlayamayacağı için Allah merhamet etmiş, lütfetmiş; Rahmân ve Rahîm ismiyle kâinatta kendisini gösteren Allah, "mü'minlere karşı son derece şefkatli ve son derece merhametli" (Tevbe 9:128) Peygamberi Hazreti Muhammed'i (aleyhissalâtü vesselâm), emsali peygamberler gibi, insanlara kâinatın manasını anlatmak üzere göndermiştir.

II — Peygamberin gösterdiği yol

Fıtrata uygun yol, fıtrata aykırı yol

"Peygamberler kâinatın manasını, insanın manasını insana anlatır. Allah'a giden yolu insana göstermeye çalışırlar." İnsan, peygamberlerin işaret ettiği yolda Allah'a giden yola girmezse, yaratılışına, fıtratına aykırı bir yola sapmış demektir; o insana sapık denir.

Peygamberin hidayetine vesile olduğu yola girerse, Allah'ın rızasına, Allah'ın kâinatı yaratılış gayesine uygun bir yola girmiş demektir.

III — Hikmetle davet

"Rabbinin yoluna hikmetle davet et"

Kur'ân, peygamberlere ve Peygamberine kendi yoluna, rüşde ve hidayete vesile olmalarını emreder: "Sen insanları Allah yoluna hikmetle, güzel ve makul öğütlerle dâvet et" (Nahl 16:125, Suat Yıldırım meali). Allah'ın yolu nedir? Kâinatın yaratılışında Allah'ın gayesini kavramak, Allah'ın azametini idrak etmek, bu büyüklük karşısında dize gelmek, secdeye kapanmak, kulluğunu itiraf etmek.

Hikmetle davet ise şudur: Yaratılışlarının gayesini onlara şerh ederek, kâinatın manasını şerh ederek, eşyadaki faydaları, maslahatları göstererek, eşyanın iç yüzünü anlatarak, zerreden sistemlere kadar hareketin manasını açarak; kabiliyetlerine, kapasitelerine, ilim seviyelerine göre telkin ederek. Resûl-i Ekrem muasırlarına, onların anlayış seviyesinde hakkı tebliğ etti; "El-hak, vazifesini bütün gönülleri hoşnut edecek şekilde yaptı." Hatip burada dua eder: Allah makâm-ı mahmûdu i'lâ buyursun, şefaat dairesine vüs'at versin, bizi de şefaatine mazhar kılsın. (Makâm-ı mahmûd: Peygamber Efendimiz'e vaad edilen övülmüş makam, büyük şefaat makamı; İsrâ 17:79.)

IV — Nurdan halkalar

Nice buzlar eridi, nice kayalar çemenzâr oldu

Allah Resûlü'nün Kur'ân'ı Kur'ân'ın istediği şekilde anlatması, kısa zamanda etrafında nurdan halkaların teşekkülüne vesile oldu; büyük hâle her gün biraz daha genişliyordu. Hatip Nâbî'nin beytini hatırlatır: "Değildir hâle çıkmış câmi içre kürsî-i vâ'iz / Gürûh-u encüme nûr âyetin tefsîr eder mehtâb." O, etrafına hâleyi almış bir ay değildir; yıldız yıldız insanlara hakaiki anlatan bir vaizdir. Kendi tabiriyle: "Ashâbî ke'n-nücûm", ashâbım yıldızlar gibidir.

"Nice buzlar eridi. Nice katı kayalar eridi, toprak oldu. Ve nice katı kayalar çemenzâr oldu, güllere, çiçeklere saksılık yapmaya başladı." Ebû Cehil'in oğlu (İkrime) da kalbi kin ve nefret dolu, kaskatı bir kayaydı; ağzından hikmet dökülen Allah Resûlü'nün karşısında o da eridi, o da bir çemenzâr oldu.

V — İki kumandan; Amr Habeşistan'da

"Onun elçisini nasıl sana teslim ederim?"

Allah Resûlü'nün karşısında direnen, dayanan, hikmete kulağını ve kalbini kapayanlardan biri İslâm'ın nadide insanı Hâlid b. Velîd, bir diğeri büyük siyasi Amr b. Âs'tı. Hudeybiye'den sonra ikisi de eriyivermişlerdi; kafalarında şimşek çoktan çakmıştı, ama inat inattı.

Amr b. Âs seneler evvel Habeşistan'a gitmiş, Allah Resûlü'nün elçisi Amr b. Ümeyye'yi (radıyallâhu anh) orada görmüştü. Kendisi anlatıyor: "Müsaade et, ey şanlı hükümdar, şu Sâbiî'nin ümmetinin kafasını vurayım." Necâşî elini kaldırdığı gibi burnuna öyle sert vurdu ki, yüreği ağzına geldi. "Bir peygamber ki Hazreti Mûsâ'nın anlattığını anlatıyor, Hazreti İsa'nın müjdesidir, kâinatın efendisidir; ben ona iman etmişim. Onun elçisini nasıl sana teslim ederim?" "Sen ona inanıyor musun?" "Ben ona inanıyorum." İbn İshak'ta Amr: "Ben orada elimi uzattım, hükümdara biat ettim" der. Amr'ın kafasında çoktan nur şimşeği çakmıştı.

VI — Hâlid'in hâli

"Hâlid gibi akıllı bir adam nasıl oluyor da müşrik kalıyor?"

Hâlid Hudeybiye'deki durumunu anlatıyor: "Allah Resûlü orada anlaşma yaparken cesur atlılarımla arkadan hücumu kararlaştırmıştım. Kalktı, namaza durdular, havf namazını kıldılar. Ordunun bir kısmı karşımızda duruyor, bir kısmı cemaatle namaz kılıyordu. Saldırmama müsaade edilmedi." Anlaşmadan sonra ne yapacağını şaşırdı: "O güne kadar beş altı sene hep güneşe perde çekmiş, gözümü kapamış, kulağımı tıkamıştım. Habeşistan'a mı gitsem, Şam'a mı gitsem, başka yere mi hicret etsem diye uykularım kaçıyordu."

Kardeşi Velîd b. Velîd ondan önce Müslüman olmuştu; bir mektup yazdı: Allah Resûlü kazâ haccını yaparken "Hâlid gibi akıllı bir adam nasıl oluyor da müşrik kalıyor? Bu halkaya katılmamalı mıydı? Benim tebliğcilerim arasında yerini almamalı mıydı?" buyurmuştu. Hâlid: "Bunu duyduğum zaman dünyalar bana bahşedilmiş gibi oldum. Usanmıştım her gün meyhaneye gitmekten, küfre ait şeyleri yapmaktan; usanmıştım secdesizlikten, Allah'ı anmamaktan. Kalbimin, vicdanımın pası beni dilgîr ediyordu."

VII — Yol arkadaşı ve gece yolculuğu

"Gideyim ama yalnız nasıl giderim?"

Hâlid yol arkadaşı aradı. Safvân b. Ümeyye inat etti: "Vallahi tek başıma da kalsam ona inanmam." Hâlid ona dedi: "Dünya çözülüyor; yavaş yavaş âlem ona itibar edecek." Görmüştü büyük kumandan bu günleri; küre-i arzın üçte ikisinin onun hükümranlığı altına gireceğini sanki görmüştü. Safvân da uyacaktı; Mekke fethinde o da dize gelmiş, "Lebbeyk yâ Resûlallah" demişti. İkrime de Safvân'ın sözlerinden başka bir şey söylemedi. Sonunda Talha İbni Osman'a gitti: "Olur, ben de beraber geleyim."

Gece karanlıkta kimseye görünmeden gidiyorlardı: Ya önümüzü alırlarsa, ya mâni olurlarsa, ya ona ulaşmadan, vuslat demini tatmadan ölüm gelir çatarsa? Bir vadide çadırlarını kurup intizara başladılar. Hatip burada bir hatırlatma yapar: Allah Resûlü de bir gün öyle karanlık bir gecede o vadilerden gizli çıkıp gitmişti, Hâlid'in, Amr b. Âs'ın korkusundan. Birkaç sene sonra onlar onun arkasından aynı hâlet-i ruhiye içinde o ıssız vadilerden sessiz geçip gidiyorlardı.

VIII — Aynı gece iki kumandan

"Deme! Ben de onun için çıkmıştım"

Aynı gece, aynı kararsızlık içinde Amr b. Âs da evinden çıkıyordu: "Ben de şu küfürden bıktım. Şu namazsızlıktan bıktım. Kalbin Allahsızlığından bıktım, usandım. Gideyim de Medine'de tatmin olayım." Başka karanlık bir vadiden çıktı. Amr anlatıyor: "Karaltıyı karşıdan görünce 'Eyvah, yakalandım!' dedim. Yavaş yavaş sokulduğumda Hâlid b. Velîd'le karşı karşıya geldim. O benim cihad arkadaşımdı. Bedir'de Resûlullah'ın karşısına beraber dikilmiştik; Uhud'da beraber arkadan vurmuştuk; Hendek'te beraberdik; Hudeybiye'de aynı oyunu beraber oynuyorduk."

"Nereye böyle, yâ Hâlid?" "Hiç, çıkmış öyle bir geziyordum. Ya sen?" "Ben de geziyordum." Hatip ekler: "Avare insan, Allah'a inanmayan insan gezer; sadece gezer ve boşu boşuna gezer." Sonra açılıyorlar: "Bıktım, yâ Hâlid, bıktım artık küfr içinde yaşamaktan. Gideyim de Resûlullah'a ittiba edeyim; gönüllere derman olan 'Lâ ilâhe illallah Muhammedün Resûlullah'ı söyleyeyim." "Deme! Ben de onun için çıkmıştım. Ben de o tarafa doğru gidiyordum." İki kumandan birbirine sarılır, omuzlarına gözyaşı dökerler ve ebediyet yolculuğunda el ele giderler.

IX — Medine ve Seyfullah

"Cennete girmiş gibiydim"

Gökleri ve yeri birbirine bağlayan, şarkı garbı birbirine sık perçinleyen Allah meleğini göndermiş, Resûlullah'a çoktan haber vermişti. Hâlid uzaktan karşılandı: "Resûlullah seni intizar ediyor." "Akabe'de konakladık. Sonra Medine'ye gittik, Huzur-ı Risâletpenâhî'ye girdik. Resûl-i Ekrem beşûş bir yüzle karşıladı. Ben hemen önüne oturur oturmaz (nefsime de Allah dedirtsin) 'Eşhedü en lâ ilâhe illallah ve eşhedü enne Muhammeden abdühû ve resûlüh' dedim. Cennete girmiş gibiydim."

"Fakat içimde bir dert vardı." Ne Amr ne Hâlid yüzlerini kaldırıp bakabiliyordu. Amr: "Yâ Resûlallah, sana çok yaptım. Yüzüne bakacak hâlim yoktur. Benim için istiğfar et." Hâlid de aynısını söyledi. Allah Resûlü ellerini kaldırdı: "Allâhümmağfir li-Hâlid b. el-Velîd", "Allah'ım, Hâlid b. Velîd'i mağfiret et." O günden sonra Allah Resûlü onu küfrün boynuna konmuş bir kılıç olarak vazifelendirdi; ona "Seyfullah" dedi. Ordular karşısında eriyor, taşlar eriyordu; Allah'ın adı omuzda bayraklaşmış, âfâkta gezdiriliyor, kâinatta Hâlid'le, Amr b. Âs'la gösteriliyordu.

X — Hikmetle anlat

Her şey dize gelecektir

"Evet, sen hikmetle hakkı anlat, hikmetle Kur'ân'ı anlat. Dilinde hikmet, elmastan, inciden pırıltılar, pırlantalar hâlinde kendisini gösteren Hazreti Muhammed'i anlat. Buzlar eriyecek, dağlar eriyecek, taşlar eriyecek; kâinatın tarrakalarına her şey ve herkes dem tutacak. Herkes 'Lâ ilâhe illallah Muhammedün Resûlullah' diyecek" ve "Hiçbir şey yoktur ki O'na hamd ile tenzih etmesin" (İsrâ 17:44) âyetinin sırrı anlaşılacak. "Her şey Allah'ın azameti karşısında dize gelecektir. Elverir ki sen şerh ede anlatasın."

Hutbe bir dua ile kapanır: Cenâb-ı Hak, kalbi dalaletten, küfürden, isyandan, fısk u fücurdan şerha şerha olmuş, yarılmış, işe yaramaz hâle gelmiş yirminci asrın perişan insanlığına, hususiyle perişan Müslümanlarına bu ruhu kalplerine işrâb etmek suretiyle işbâ eylesin; gönüllerine itminan versin; duydukları hakaik-i imaniye karşısında imana gelme, imanı başkalarına aşılama, anlatma şevkiyle serfirâz eylesin. Ardından hutbe kapanış kalıbı ve A'râf 7:204 okunur: "Kur'ân okunduğunda hemen ona kulak verin, susup dinleyin ki merhamete nail olasınız."

XI — Videonun yapılışı

Ses orijinal, görseller kodla

Ses, hutbenin 28 Şubat 1975 tarihli orijinal kaydıdır (Çınar Medya); değiştirilmemiştir. Arapça okumalar ekranda Arapça harfle, anlamları altyazıda verilmiştir. Döküm Whisper ile çıkarılmış, şüpheli yerler kayıttan tek tek dinlenerek düzeltilmiştir.

Görseller yapay zekâ (Anthropic Claude) ile kodla çizilmiş hareketli slaytlardır: nurdan halkalar, eriyen buzlar ve açan çiçekler, Mekke'den Habeşistan'a uzanan yol, havf namazındaki saflar, gece vadisinde çadır, aynı noktaya gelen iki yol, Seyfullah. Ekranın altındaki altın şeritler Risale-i Nur'daki karşılığı, mavi şeritler kaynak ve kelime notlarını verir; bunlar hatibin sözü değildir. Altyazı yedi dildedir.

Kavramlar

Kaynaklar